Volgens de Amerikaanse gedragseconoom Richard Thaler schuilt in elk mens een planner en een doener. De planner offert de geneugten van vandaag blindelings op aan zekerheden voor morgen. Hij stort zich op aflossen, besparen, vermogensopbouw en gezond leven, alsof alleen de toekomst bestaat. De doener is zijn tegenpool. Deze spendeert, luiert, schranst en geniet, alsof zijn laatste uur heeft geslagen. In een ideaal geval delen je planner en doener de macht: je geniet van het leven, maar met oog voor je budget, pensioen, werk-privébalans en streefgewicht.
Door karakter, opvoeding en/of omstandigheden grijpt in sommigen van ons de doener de macht. Zo kan een superdoener ontstaan. Dat is een losbol die zijn maandinkomen er doorheen jaagt voordat het is gestort. Anderzijds komen superplanners voor. Dit type pakt nooit eens een terrasje en zal je nooit trakteren je op een etentje of verwenweekend. Hij of zij hamstert elk dubbeltje voor ‘later’ of ‘ooit’. Of zomaar, omdat hij vindt dat het zo hoort.
Zo’n aanpak kan ontsporen als twee superdoeners of superplanners op elkaar vallen en gaan samenleven. Twee superspenders hebben nul sjoege van inkomsten en uitgaven. Ze leven van latte to go naar last minute citytrip. En van thuisbezorgd diner naar online impulsaankoop op de pof. Dat maakt, vooral bij lage inkomens, de kans op problematische schulden levensgroot.