De Zweedse auteur Stieg Larsson (1954-2004) schiep in zijn Millennium-trilogie het personage Ronald Niedermann. Deze criminele reus leed aan congenitale analgesie: hij kon geen pijn voelen. Die ongevoeligheid leidde uiteindelijk tot zijn ondergang: Hij ontdekte te laat dat zijn halfzus hem met een zware spijkermachine vastnagelde aan een houten vloer. Dus ja, gevoelloosheid is riskant. Dat geldt trouwens ook bij betalen. De meeste mensen voelen bijna niks van digitale betalingen. Dat lijkt leuk als je iets afrekent, maar is gevaarlijk als je krap zit. Voor je het weet, koop en leen je boven je stand en eindig je aan de bedelstaf. Extra risico hierop lopen jongvolwassenen, blijkt uit vers Nibud-onderzoek. Ruim de helft van hen gebruikt achteraf betalen, creditcards en afbetalingsregelingen alsof het normale betaalmethoden zijn. Maar er is niks normaals aan: het zijn kredieten.
In het vorige millennium was betalen met bankbiljetten en munten normaal. Als je betaalde, zag je je geld letterlijk verdwijnen. Je voelde dat je armer was. Anders gezegd: je ervoer betaalpijn. Dit gevoel verzwakt als je met een pas, mobieltje of horloge zwaait. En verdwijnt vaak totaal als je aankoop en de betaling ervan niet samenvallen, zoals bij een creditcardtransactie of ‘koop nu betaal later’, dat Klarna en Riverty promoten. Dit effect van digitaal betaalgemak is al decennialang bekend. Begin deze eeuw bleek uit een onderzoek onder Amerikaanse studenten dat twee derde van de cashbetalers exact wist hoeveel ze ergens voor hadden afgerekend. Maar van de studenten die met creditcards wapperden, besefte maar een derde wat ze hadden besteed. Een ander onderzoek uit die tijd liet zien dat creditcardhouders gemiddeld 60 dollar boden op tickets voor een sportwedstrijd, terwijl cashbetalers gemiddeld 28 euro boden, minder dan de helft.
Hoe pijnlozer een betaalmethode, des te meer je uitgeeft. Dat geldt ook voor Nederlanders, blijkt uit de recente DNB-studie Paying in a blink of an eye: it hurts less, but you spend more. Geen wonder dat ‘koop nu, betaal later’ door aanbieders als een feestje wordt voorgesteld. Maar als je later niet kunt betalen, is de fuif voorbij. Dan zit je met extra (rente)kosten, financiële stress, aankoopspijt en mogelijk schuldenproblemen. Pas dan snap je dat ‘Koop nu, betaal je blauw’ een toepasselijker slogan was geweest.