“Geen idee” of “Dat laat ik aan mijn man over”. Dat soort dingen zeggen veel vrouwen nog altijd lacherig als je vraagt naar hun pensioen. Die zorgeloosheid lijkt leuk. Maar qua financiële risico’s balanceren dames daarmee, onwetend, op een slap koord. De oorzaak is dat pensioenopbouw talloze verdekt opgestelde valkuilen en valstrikken telt, juist voor vrouwen. Jij en je eventuele partner kunnen rampen voorkomen als je een klein beetje snapt waar het fout kan gaan.
Een eerste pensioenrisico ontstaat als een vrouw, zoals veel moeders, haar arbeidstijd wegens huishoudelijke taken inkort zonder dat daar enig recht tegenover staat. Tuurlijk, jij gaat nooit scheiden. Toch eindigt een derde van alle huwelijken, hoe idyllisch ook, in een breuk. Dus stel je grote liefde ontmoet over vijftien jaar een jonge blom en vertrekt. Als je dan roept: 'Ho ho, wie zorgt er nu voor mijn pensioentoekomst?’ Dan zegt de rechter waarschijnlijk: 'Sorry mevrouw, een klein stukje alimentatie voor de kinderen is oké, maar iedereen is verantwoordelijk voor z'n eigen levensonderhoud'.
Na de scheiding zet meneer zijn betaalde arbeid doorgaans volop voort, terwijl moe en de kids vaker rondtobben van een deeltijdbaan met eventueel wat alimentatie. Qua pensioenopbouw is dat ongunstig. Weliswaar heb je vaak recht op de helft van het ouderdomspensioen dat jullie tijdens het huwelijk hebben opgebouwd – dat heet pensioenverevening, maar na de breuk groeit je oudedagsvoorziening alleen aan als je zélf werkt. Bij een deeltijdbaan tikt dat niet aan.
O ja, wél krijg je als deeltijd- of thuisblijf-ex mogelijk een stuk nabestaandenpensioen. Na een echtscheiding heb je namelijk vaak recht op het hele nabestaandenpensioen dat je partner tot de scheidingsdatum heeft opgebouwd bij huidige én vorige werkgevers, ongeacht hoe lang het huwelijk heeft geduurd. Dit pensioen heet bijzonder nabestaandenpensioen, omdat het aan je wordt uitbetaald als je ex doodgaat terwijl jij niet meer zijn partner bent. Als (aanstaande) ex is het dus belangrijk om uit te vissen welke (premievrije) pensioenaanspraken je ex op de echtscheidingsdatum heeft staan. Overigens kan bijzonder nabestaandenpensioen je ook opbreken. En wel als je partner een ex heeft waaraan hij veel partnerpensioen is kwijtgeraakt. Duik daar eens in als je partner eerder was getrouwd.
Pensioen is altijd het veiligst als je het zelf opbouwt in plaats van via je partner. Maar dat zelf opbouwen, gebeurt door vrouwen maar mondjesmaat. Daarom ontvangen gepensioneerde Nederlandse vrouwen gemiddeld 40 procent minder pensioen dan mannen, blijkt uit onderzoek van Wijzer in Geldzaken. Weet je dus niet precies hoe jouw of jullie pensioensituatie is? Dan is het hoog tijd er eens in te duiken. Dat doe je zo:
1.Doe jaarlijks een pensioen-check via mijnpensioenoverzicht.nl
Kies een vaste datum voor een jaarlijkse "pensioendate" met je partner. Log samen in op mijnpensioenoverzicht.nl (gratis en overzichtelijk). Bekijk daar jullie gezamenlijke AOW-rechten en opgebouwde werkgeverspensioenen. En de datum waarop die ingaan. Je kunt ook checken wat er gebeurt als een van jullie zou overlijden of zzp’er wordt. Of als je uit elkaar gaat.
2.Bereken je pensioengat en onderneem actie
De rekentool Pensioenschijf-van-vijf van het Nibud laat zien of het pensioen dat je nu opbouwt genoeg is om later van rond te komen. Een eventueel gat kun je oplossen door bijvoorbeeld meer uren te werken, pensioen bij te plussen in een spaar- of beleggingslijfrente (als daar fiscaal ruimte voor is) of door extra te sparen of af te lossen op de hypotheek.
3.Bespreek pensioen en geldzaken in je relatie
Vraag elkaar bijvoorbeeld: "Hoe zit jouw pensioen in elkaar? Wie is de begunstigde bij overlijden?", “Wat als een van ons eerder stopt met werken?" Dit voorkomt dat je/jullie na een scheiding, overlijden of carrièreswitch voor verrassingen komen te staan.
4.Verdiep je als vrouw in je pensioen en deel kennis
Praat eens over pensioen met vriendinnen. Organiseer bijvoorbeeld een "pensioenborrel" met andere vrouwen, waar jullie samen duiken in mijnpensioenoverzicht.nl, de Pensioenschijf-van-vijf en de pensioeninformatie op Wijzeringeldzaken. Collectieve herkenning en druk maken het leuker en normaler om met je pensioen aan de slag te gaan.
5. Gebruik het ‘Stappenplan zelf pensioen opbouwen’ op fiscalert.nl
Met het handige ‘Stappenplan zelf pensioen opbouwen’ op fiscalert.nl bepaal je of een lijfrente voor jou geschikt is. En het laat ook zien hoeveel belastingvoordeel dit oplevert.
